Chia sẽ kiến thức chuyên môn

                                                Ảnh coppy từ Google

Khi nói đến nguyên nhân làm cho hệ thống y tế VN yếu kém, mọi người thường nhắc đến nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng mình lại thấy một nguyên nhân nội tại, tế nhị quan trọng là "sự hợp tác và chia sẽ chuyên môn" trong môi trường y tế còn yếu. 

Ở mình 
Nhà trường:

Với bạn bè: mình còn nhớ hồi còn là sinh viên dược, mình đã có ý tưởng thành lập một "Câu lạc bộ dược lâm sàng". Mục đích là tập hợp tất cả các tài liệu chuyên ngành mà mọi người có được và chia sẽ cho nhau, kiểu như một thư viện mở vậy. Nhưng ý tưởng chỉ nhen lên vài ngày rồi tắt ngúm. Quãng thời gian đại học chứng kiến không ít lần "mình và một số bạn bè" dấu diếm tài liệu chuyên ngành để ôn thi, đó có thể là đề thi của các năm trước, hay một tài liệu tham khảo quý nào đó vì ai cũng muốn mình đạt điểm cao nhất. Cái tâm lý không cơi mở để chia sẽ thông tin và tài liệu nhen nhóm và duy trì trong suốt quãng thời gian đại học.

Với thầy cô: giờ nhìn lại cách dạy của một số thầy cô mình vẫn nghĩ Thầy Cô không dạy tụi mình cách trở thành một sinh viên tự lập hay một "đồng nghiệp tự lập" trong tương lai. Càng học tụi mình càng phụ thuộc và tự ti. Phụ thuộc vì mọi cái đúng sai đều phải chờ thông tin, nhận định của Thầy Cô. Tự ti vì càng học càng thấy "Thầy Cô" đang ở trên trời, còn mình đang ở "dưới đất" ấy. Chẳng bao giờ mình có thể vượt qua cái bóng của Thầy Cô được. Đôi khi chia sẽ cũng không hết vì sợ "lộ nghề".

Với đồng nghiệp: tâm lý dấu nghề vẫn còn rất nặng. Sự trao đổi chuyên môn cởi mở, mang tính học thuật cao, học hỏi vẫn còn ít.

Môi trường học thuật y học của phương Tây

Nhà trường: kiến thức được rải la liệt ở khắp nơi: thư viện, internet, các câu lạc bộ, các hội chuyên ngành, các forum trao đổi. Ai thích học bao nhiêu, chuyên sâu bao nhiêu, có sức học đến đâu thì tự học, tự bơi đi. Không che dấu "tài liệu riêng, tài liệu lưu hành nội bộ". Sinh viên học không nhằm mục đích là đứng thứ mấy của lớp hay hơn thằng A, B, C nào đó mà là học để chinh phục điều mình chưa biết, học để thách thức năng lực của bản thân. 

Thầy cô: Thầy cô giảng dạy coi sinh viên, tôn trọng sinh viên như "đồng nghiệp tương lai" của mình. Rất tôn trọng mọi phát biểu, ý kiến cá nhân của sinh viên. Dạy cho sinh viên phương pháp tư duy độc lập để tự đi tìm câu trả lời chuyên môn cho mình thay vì chỉ tay dắt việc. Nên càng học, sinh viên càng tự lập, tự tin thể hiện bản thân. Nhìn bề ngoài cứ tưởng vai trò của người thầy giáo trở nên mờ nhạt nhưng thực ra chính cái lúc người thầy giáo rút lui khỏi sân khấu vào hậu trường để sinh viên tự biên tự diễn trên sân khấu, lại chính là lúc người thầy giáo làm tròn vai trò của mình nhất và lúc người thấy giáo cho thấy đẳng cấp sư phạm, bản lĩnh sư phạm và nghề nghiệp của mình. 

Đồng nghiệp: bên này, cứ mỗi chủ đề, chuyên ngành có rất nhiều hội nghề nghiệp hoạt động độc lập, có chuyên môn cao và hợp tác chặt chẽ. Báo chí, hội nghị, seminar chuyên ngành cũng nhiều hơn. Và hình như mình không hề thấy xí nào về hiện tượng "giấu nghề". Ai có kiến thức, kinh nghiệm thì viết báo chia sẽ, tham gia hội nghị để chia sẽ, hay tham gia viết hướng dẫn điều trị. Tất cả đều để chia sẽ, để trao đổi. Và họ chứng minh bản thân qua những gì họ chia sẽ, qua những gì họ cống hiến cho cộng đồng chuyên ngành của họ. Chứ không chỉ đơn thuần là họ có thể chăm sóc nhiều bệnh nhân hơn hay họ điều trị "mát tay" hơn đồng nghiệp. 

Chừng nào mà đào tạo sinh viên y khoa xem sinh viên là trọng tâm, đòa tạo và đối xử tôn trọng sinh viên như "đồng nghiệp tương lai độc lập" của mình và tinh thần chia sẽ kiến thức, kĩ năng chuyên môn công khai, rộng rãi (không dấu nghề) thì chất lượng cán bộ y tế tương lai mới tiến bộ được. 

Đó cũng chính là lí do vì sao mình và một số đồng nghiệp và SV dược đang xây dựng nhóm "Nhịp cầu Dược lâm sàng" (https://www.facebook.com/nhipcauduoclamsang?ref=hl) để thực hiện việc hợp tác và chia sẽ. Chỉ có thông qua hành động thì mới thay đổi được tận gốc thói quên và văn hóa trên! 

Không có sự chia sẽ nào hữu hiệu hơn là chia sẽ chuyên môn bởi đó là cái mình nắm chắc nhất, hiểu biết nhất.

  

Tình riêng, tình chung của cán bộ y tế ? - Chuyên nghiệp

                                                Anh coppy từ Google

Dạo này trong gia đình có người đau. Làm mình suy nghĩ nhiều về "nghề nghiệp", "chuyên nghiệp" và "tình thương".

Mình từng nhìn một bức ảnh của một người bạn bị đau chân với dòng khẩu hiệu to tướng phía sau "Lương y phải như từ mẫu". Mình bực quá phán luôn: "Nhìn cái câu khẩu hiểu là không muốn làm nhân viên y tế: (1) chẳng ai có thể yêu và thương ta vô tư như Mẹ của mình (2) nhân viên y tế hay công việc nào cũng cần đạo đức nghề nghiệp. Ở BV Pháp không có những câu khẩu hiệu khuôn sáo như thế nhưng nó quy định 10 điều cụ thể cơ bản mà một nhân viên y tế phải làm khi chăm sóc bệnh nhân. Làm việc có chuyên môn cao, chuyên nghiệp và có trách nhiệm đã là một phần đạo đức rồi. Còn vấn đề "đạo đức" theo cách hiểu thông thương, tình yêu thường đôi khi đó là đặc tính cá tính của từng nhân viên y tế, không thể áp đặt được."

Cứ mỗi lần đi bệnh viện Pháp ở đây, đôi khi nước mắt mình cứ muốn chảy! Bởi mình lại chột dạ so sánh với điều kiện chăm sóc ở nhà. Ở đây ngoài phương tiện vật chất chăm sóc đầy đủ, còn là sự "chuyên nghiệp" của đội ngũ cán bộ y tế (CNYT). Họ không những cập nhật chuyên môn thường xuyên, mà còn cởi mở cộng tác với nhau (bác sĩ coi trọng y tá, dược sĩ hay sinh viên thực tập; khi đi thăm khám bác sĩ thường hỏi ý kiến của mọi người về cách điều trị, chăm sóc để mọi người tự góp ý, rồi bác sĩ mới tổng hợp tất cả các góp ý và đưa ra quyết định cuối cùng của mình). Đội ngũ CBYT cũng rất chuyên nghiệp khi tiếp xúc với bệnh nhân (chuyên nghiệp ở đây là họ hiểu cách giao tiếp làm sao để trấn an tinh thần cho bệnh nhân, tôn trọng các quyền riêng tư của bệnh nhân ví dụ không trao đổi thông tin cá nhân kể cả thông tin điều trị của bệnh nhân ở những nơi "công cộng" như thang máy). Tất cả những cái đó không tự nhiên mà có. Khi mình tìm hiểu sâu thì mới biết tại vì họ được đào tạo về các kĩ năng đó: kĩ năng về giao tiếp, hiểu biết tâm lý, hành xử của bệnh nhân. Nên vấn đề thực sự không đơn giản chỉ là "chuyên môn" hay "đạo đức". Mà vấn đề ở sự "chuyên nghiệp", phương Tây hay dùng từ "(professionalism). Muốn trở thành chuyên nghiệp thì mỗi người phải được và tự đào tạo.

Vì sao một bệnh nhân ở Pháp có thể tới bệnh viện một mình để thăm khám và điều trị mà đôi khi không cần bất cứ người thân nào trong gia đình tới chăm sóc. Vì hệ thống chăm sóc của họ là toàn diện, hoàn chỉnh: từ dịch vụ gọi xe đưa đón từ nhà bệnh nhân đến bệnh viện, đến thủ tục nhập viện, chăm sóc, điều trị, dịch vụ đưa bệnh nhân từ BV về nhà, dịch vụ y tá đến tận nhà bệnh nhân tiêm thuốc....Tất cả các công đoạn đó, BV đều "lo" được. Người nhà bệnh nhân vì vậy không cần túc trực tại bệnh viện: giảm nguy cơ nhiễm trùng bệnh viện cũng như nguy cơ mắc bệnh cho người nhà, người nhà không phải nghỉ học/nghỉ làm để chăm sóc người thân, rồi còn tiết kiệm chi phí ăn ở, túc trực, đi lại...Rồi còn không phải lo lắng, stress về tâm lý nữa chứ.

Vì sao hệ thống y tế này là có thể vận hành tốt thế? Vì nó vận hành bằng sự "chuyên nghiệp" và "niềm tin".

Nhân viên y tế được trả lương hậu hĩnh để chỉ việc chuyên tâm vào chuyên môn, điều trị mà không phải tìm mọi cách "kiếm thêm" bằng cách "o ép" bệnh nhân hay hưởng lợi từ các "tập đoàn dược phẩm". Khi người nhà bệnh nhân tin tưởng vào sự chuyên nghiệp của hệ thống y tế đó thì không còn phải tốn phí bôi trơn bằng "các bì thư" nữa.

Trở lại chuyện người thân bị đau. Khi biết người thân bị đau. Đầu tiên vì để chẩn đoán cho chắc ăn, mình bảo anh đến khám tại một phòng khám tư nhân uy tín. Sau khi có chẩn đoán, bác sĩ bảo mổ nhưng mổ tại phòng khám tư nhân đó giá cả quá cao, gia đình không chịu được nên đành đi khám ở BV thứ 2. Đến BV thứ 2 thì BS bảo không cần mổ. Nên người thân về nhà, tập ngồi thiền và các phương pháp không can thiệp khác. Nhưng sau hai tháng tình trạng không tốt lên, nên đi khám BV thứ 3.

Tuy nhiên, điều mình băn khoăn cá nhân ở đây là:

- Gia đình mỗi lần đi khám thì luôn muốn khám ở đâu là tốt nhất ? Mổ bởi bác sĩ nào là tốt nhất ?: Điều đó là nhu cầu chính đáng, nhưng không hợp lý. Nếu bệnh nhân nào cũng đòi hỏi nhu cầu đó được thảo mãn thì chỉ có duy nhất một BV và một BS là có bệnh nhân điều trị, còn tất cả các BV khác hay BS khác thất nghiệp ? Thậm chí với điều kiện khá giả như phương Tây, họ cũng không yêu cầu điều đó thì sao một BN "nghèo" như mình lại yêu cầu điều đó ?. Chỉ khi thiết lập được một mặt bằng chăm sóc y tế chất lượng đồng đều ở mọi nơi và BN khi thăm khám cũng chỉ nên mong đợi ở cái chất lượng tầm trung đó thôi.

Điều mỗi cán bộ y tế như mình cần làm không phải chỉ chăm chăm đi lo cho người thân của mình "được chăm sóc tốt nhất" mà là cùng hợp tác tạo một môi trường làm việc chuyên nghiệp để mọi bệnh nhân đều được chăm sóc bình đẳng, chất lượng...Và khi điều đó đạt được, thì có nghĩa: ngày hôm nay tôi chăm sóc một bệnh nhân như người nhà của mình một cách chuyên nghiệp và yên tâm người nhà tôi được đồng nghiệp khác chăm sóc một cách chuyên nghiệp như thế trong tương lai! Đó gọi là "hệ thống hoạt động dựa trên sự chuyên nghiệp và niềm tin".

Tình yêu hay Kiến thức ? - suy ngẫm từ chuyến đi Berlin

Còn nhớ hình ảnh ám ảnh nhất khi mình đọc 1/3 cuốn "Tuổi thơ dữ dội" không phải là sự cảm phục hay cảm động tinh thần yêu nước của các em nhỏ theo chủ ý tác giả mà là hình ảnh việc đập phá một chiếc đàn piano thành củi của một số người "chân quê" vì không hề biết đó là một dụng cụ âm nhạc, cho đến khi họ được nghe âm nhạc diệu kì phát lên từ cái "dụng cụ nhiều răng" đó, họ mới ngỡ ngàng vì âm nhạc đưa họ đến một cảm xúc mà trước đây họ chưa từng được bước vào đó. Họ đáng trách hay đáng thương ? Sự thiếu hiểu biết luôn là nguyên nhân dẫn đến những hành động có ý thức một cách vô thức !

Đến Berlin lần này, ngay từ đầu mình đã nghĩ đó là duyên may hay một phần định mệnh của mình. Đây là chuyến du lịch cuối cùng mình có thể tham gia cùng Campus France, một tổ chức giúp các sinh viên quốc tế du học tại Pháp tổ chức các chuyến du lịch để sinh viên khám phá văn hóa Pháp và một số nước châu Âu. Và thật tình cờ, chuyến du lịch cuối cùng này lại đến Berlin. Trên chuyến bay đi Mỹ, cũng tình cờ mình xem một bộ phim tên là "Goodbye Lenin"  và tự nhiên mình lại chờ đợi chuyến đi này rất nhiều.

Đến Berlin vào tầm hơn 10h tối, xe bus đưa đoàn sinh viên gồm 28 người với đủ quốc gia Maroc, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Lyban, Syria, Việt Nam....cùng hai người hướng dẫn người Pháp Eva và Stephanie, cùng một người hướng dẫn du lịch người Đông Đức vào trung tâm thành phố Berlin.

  

Bức tường Berlin: người hướng dẫn đã nói đúng, ở Berlin, mỗi viên gạch, mẫu vụn đất đều chứa trong mình những câu chuyện thú vị để kể lại cho người du lịch từ xa tới. Năm nay kỉ niệm 25 năm ngày bức tường Berlin sụp đổ hoàn toàn nên nhiều khách du lịch đến Berlin hơn, người ta có cảm tưởng cá thế giới đều có mặt tại Berlin vào cái ngày kỉ niệm trong đại này. Bởi đây không chỉ là sự kiện có ý nghĩa với Đức mà còn với châu Âu và lời nhắn cho những nước còn lại của thế giới. Chính con người đã dựng lên những bức tường để ngăn cách nhau, để chia rẻ nhau và hoài nghi nhau, thì cũng chỉ có con người cùng với sự đối thoại, yêu thường, mong muốn kết nối, hàn gắn mới có thể hạ đổ được những bức tường hữu hình và vô hình ấy.

Viện bảo tàng Checkpoint Charlie: là một điểm thông thương giữa hai vùng Đông Đức và Tây Đức cách đây 25 năm. Bảo tàng nhỏ nhỏ thôi, nhưng những tư liệu, hình ảnh, câu hỏi tái hiện trong bảo tàng bảo đảm sẽ khiến bạn tự làm sụp đổ những bức tường định kiến của những người kiên định nhất. Ở đó có hình ảnh của những còn người trí tuệ lớn, nổi tiếng như Luther King, Mỹ người tranh đấu cho sự bình đẳng của người da đen, đại sư Phật giáo Dat Lai Lat Ma, đại sự Hindu giáo Ấn Độ Mahatma Gandi... Thế giới sẽ ra sao nếu không có những con người tiến bộ, can đảm và giám dấn thân vì lẽ phải như họ... Nhưng rồi mình cũng tự hỏi, đâu là giới hạn của việc dấn thân với danh nghĩa vì người khác, vì tiến bộ xã hội ? Cũng chả phải chính những cá nhân như Hitler cũng lấy đúng danh nghĩa vì sự hùng cường của người Đức mà đẩy nước Đức vào thời kì đen tối và đáng hổ thẹn nhất lịch sử Đức đó thôi. Bản thân Hitler cũng đâu sống và hành động vì cá nhân ông, nếu ông ấy vì cá nhân ông ấy thì ông ấy ăn khỏe, ngủ khỏe, đi xem phim, nghe ca nhạc, làm tình....cho sướng cuộc đời riêng tư của ông ấy, chứ dại gì mà đau đầu, bể não vì những mưu tính vì đại nghiệp, vì sự nghiệp chung...Mình còn nhớ có ai đó đã từng bình luận chen ngang vào facebook khi tụi mình đang bàn luận về việc cần một "ai đó", một "lãnh tụ" hay một ngọn cờ nào đó để thay đổi thực tại nhiễu nhương hiện tại, anh ấy bảo đại ý là, hãy cẩn thận, vì lịch sử cũng đã chứng minh, đôi khi chính những vị lãnh tụ đó lại dẫn hàng triệu sinh mạng vào cái chết. Thời đại ngày nay người ta càng không cần một cá nhân lãnh đạo nào đó nữa rồi, khi mà tinh thần dân chủ, tự do đang được ủng hộ và hậu thuẫn khắp nơi, thứ người ta cần đó là tinh thần tự chủ của từng người. Nếu mỗi người tự biết yêu thương mình, chăm sóc cho cuộc sống của mình, tận hưởng cuộc sống cá nhân của mình, và đừng làm phương hại đến cuộc sống của người khác, thế là đã đóng góp lớn cho hòa bình thế giới, ổn định xã hội lắm rồi. Xin đừng hô hào những lý tưởng tuyệt đẹp và đẩy chính mình và những người khác xa rời hạnh phúc của chính họ. 

Mình đã đi nhiều nơi, những thành phố giàu có, phát triển. Cuộc sống của họ nếu so sánh với mình thì quá ư đầy đủ, sung túc, văn minh và có đủ điều kiện để họ có những trải nghiệm mới mẻ cho bản thân mỗi ngày.  Nhưng rồi cuộc sống của họ vẫn bộn bề với những vấn đề của riêng họ, và tựu chung vấn đề ấy liên quan đến nhu cầu hạnh phúc, triết lý sống sâu xa. Và họ vẫn bình đẳng với mình để đi tìm câu trả lời cho câu hỏi đó dù cho tâm thế đứng của họ có cao hơn mình về cả vật chất và nhận thức. Cũng giống như hành trình đi thiền bộ ở Làng Mai tối nọ, mọi người được hướng dẫn đi thiền đêm, đi càng chậm càng tốt, đi và cảm nhận. Chuyến đi cứ đi thế không có nơi bắt đầu và không biết điểm đến là đâu, mọi người được hướng dẫn duy nhất là đi đi và cảm nhận mỗi bước chân, mỗi hơi thở, một phút giây. Lúc đầu mình không quen, cứ thấy người ta đi nhanh dần, nhanh dần, và mình thì đi chậm quá, và cứ thụt dần về phía sau, nhưng có tiếng nói nào đó sâu bên trong bảo mình cứ đi chậm như thế đi, và đừng để ý hơn thua với người ta...Và sau 1-2h gì đó, cuối cùng hành trình cũng kết thúc, cuồi hành trình cũng chẳng có gì đặc biệt cả, mọi người ai hoàn thành trước thì đi làm việc cá nhân của mình, còn ai chưa xong thì hoàn thành tiếp, cuối con đường đó không có ai đợi sẵn ở đó để ban thưởng hay xếp hạng cao thấp cho bạn cả. Và chính cảm nhận trên chính con đường bạn đang đí mới là món quà của hành trình của bạn. Mình cũng đã chia sẽ suy  nghĩa và cảm nhận này với nhóm gia đình này, qua hành trình thiền hành đó, mình hiểu ra một điều, cuộc sống của con người cũng tương tự như hành trình đó, bạn không được ai báo trước ngày giờ bạn xuất hiện ở thế giới này, cho đến khi 5-6 tuổi bạn bắt đầu cảm nhận về cái "tôi", cái "ta", rồi sau quá trình học hỏi trải niệm bạn tự gán, gắn cho mình báo nhiều là tính từ và danh từ để định hình cái tôi, cái ta đó như mình là nữ, dược sĩ, giảng viên, sinh ở Quảng Trị, yêu thơ văn, ca nhạc.....và càng lớn, bạn càng sở hữu càng nhiều danh từ, tính từ và mặc định nó là của mình, bất di, bất dịch, mình tự xây dựng cho mình các bức tường bằng các tính từ, danh từ đó để phân biệt mình với mọi người....và rồi bạn nhận ra càng lớn bức tường đó càng được xây dựng kiên cố, tỉ mỉ làm sao..... Nhưng cuối cùng, nếu mục đích của cuộc sống này của bạn là đi tìm ý nghĩa hạnh phúc là gì và làm thế nào để đạt được nó thì liệu bạn có đủ can đảm tự mình phá vỡ các bức tường đó nếu điều đó là cần thiết để bạn hạnh phúc hơn ? Và rồi, ai cũng biết sẽ có một ngày, hành trình cuộc sống này của bạn sẽ kết thúc, và cũng chẳng ai báo trước cho bạn ngày đó là ngày nào, vậy có nghĩa điểm đích đó chẳng ai có thể nắm bắt được, vậy suy cho cùng chỉ có hành trình hiện tại của bạn là quan trọng nhất. Sẽ có vô số ảo ảnh khiến bạn chạy theo hơn thua với người ta, nhưng cảm xúc chạy đua hơn thua với người ta không làm cho bạn thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn, mà là tinh thần hướng nội để cảm nhận sự phát triển cá nhân, sự thay đổi nội tâm, thay đổi góc nhìn nội tâm, từ đó thay đổi hành động theo chiều hướng tích cực lên mới là có ý nghĩa nhất với bạn. Bạn không cần thay đổi cả thế giới, bạn chỉ cần thay đổi chính bạn và làm cho chính bạn an toàn, hạnh phúc thì bản thân bạn đã vĩ đại lắm rồi.

Viện bảo tàng kĩ thuật Đức: đó là một viện bảo tàng lớn tại Berlin. Vào đó bạn sẽ hiều vì sao nước Đức lại phát triển đến thế. Chính tài năng, kiến thức, giáo dục đã giúp con người có thể chinh phục được gió, mây, mưa để làm được khối thứ xưa tưởng như không tưởng như xe máy, điện thoại, máy bay....Nhưng cũng chính trong không gian tri thức, kĩ thuật đó lại thấy con người sau khi chế tạo được máy bay để thỏa niềm mơ ước được bay như chim, một số người đã dùng máy bay làm vũ khí đắc lực phục vụ chiến tranh. Kiến thức, khoa học, giáo dục rồi sẽ dẫn con người đi đâu, chinh phục những cái gì nếu như nó không đi cùng với lòng nhân ái, tình yêu thương ? Kiến thức là vũ khí lợi hại nhất để phát triển nhưng chỉ có tình yêu là vũ khí lợi hại nhất để hạnh phúc, không phải vậy sao ? Nhưng ngược lại, nếu yêu thương mà hành động mù quáng không có tri thức thì cũng tồi tệ không kém, như thiền sư Thích Nhất Hạnh thường nói "Người ta thường lấy danh nghĩa tình yêu để làm khổ nhau". Quả đúng vậy, có chuyện tình lâm ly bi đát nào mà hai người không yêu nhau mãnh liệt, vậy sao họ lại làm khổ chính nhau ? Rồi, người dân của một đất nước có phải họ không yêu nước, họ cũng yêu nước lắm chứ nhưng sao vẫn cứ làm khổ nhau ? Vì họ chỉ biết yêu thương một cách bản năng thôi, mà lại chưa dám chịu khó nâng tầm tri thức, hiểu biết của mình.

Trong một xã hội mà tinh thần đám đông còn mạnh, thì có lẽ, mỗi người hãy sống tốt vì chính mình và không làm tổn hại đến người khác thế đã đáng được vinh danh lắm rồi.

Thuyền lá

Hạnh phúc không phải là đích đến mà là con đường đi đến

Hành trình du học là một sự lột xác thật sự, giống như bạn là một chiếc thuyền nhỏ, chưa được rèn dũa nhiều vì sự hạn chế của môi trường giáo dục lúc còn nhỏ và cả lúc trưởng thành để rồi đôi khi bạn đã lớn trong hình hài người lớn nhưng kĩ năng sống chưa đủ lớn. Rồi một ngày gió đẹp, gió đẩy con thuyền đi thật xa, để tới những miền đất mới, nhưng kèm với nó là không biết bao nhiêu bảo tố giữa đường. "Đi du học không là con đường rải hoa hồng", câu nói này đã củ rích lắm rồi nhưng chưa chắc đã có nhiều người thực sự thấu hiểu.

Những phút giây sóng gió có thể là:

- Tự ti vì rào cản ngoại ngữ

- Không thích hợp vì khẩu vị ăn, môi trường sống

- Cách sống và làm việc của Tây nó khác mình: độc lập và tự chủ quá, họ hay để mình tự bơi lấy

+ Có những người du học được vài tháng hay vài năm khi thấy sóng gió to quá, hay gặp những khó khắn bất khả kháng, đành bỏ mặc tất cả để trở về.

+ Cũng có những người mang tiếng du học nhưng chỉ cố kiếm được cái chứng chỉ, cái bằng còn thực chất là đi làm thêm để kiếm tiền

+ Cũng có người du học chỉ toàn tâm toàn trí hoàn thành cho được chương trình, kiếm tấm bằng rồi về nước, họ có thể mua vài món quà, sử dụng đồ ngoại nhưng họ lại không có hứng thú tìm hiểu văn hóa, hay lối sống của nước sở tại, họ vẫn sống như vốn họ vẫn thế, vẫn ăn đồ Việt, nói tiếng Việt, gặp toàn người Việt, suy nghĩa và phương pháp làm việc như cũ.

+ Cũng có những người du học tuy không hoàn thành chương trình học nhưng bản thân họ thì học được khối thứ "ngoài đời": khi va chạm với cuốc sống ở đây, khi đi du lịch, khi tham gia các hoạt động dã ngoại. Chỉ cần nghe cách họ nói chuyện, cách họ thay đổi suy nghĩ và hành động, họ đã không còn họ của ngày hôm qua nữa. Họ học được cái tinh thần "bất cần đời" của bọn Tây. Học được cách tự xây dựng nội lực bên trong mình để chống lại búa rừu dư luận hay những suy nghĩ hời hợt của đám đông. Như trong cuốn "Tâm lý học đám đông" đã nói, cái đám đông nó có tính ngẫu hứng, a dua, hoang dã, thô bạo lắm. Hay như trong quyển "Bàn về Tự do" cũng bàn về cái sức mạnh vô hình nhưng mạnh mẽ và ác nghiệt của đám đông đó. Nó tìm mọi cách hủy diệt cái riêng biệt của mỗi cá nhân. Mỗi con người, mỗi số phận có một con đường đi riêng; tựa như vân tay trên mỗi người, hơn 9 tỷ người dân trên trái đất nhưng hiếm có ai có dấu vân tay trùng nhau; thì cớ sao lại luôn đòi hỏi mọi người phải có con đường đi giống nhau. Tại sao lại luôn mặc định là đã dong buồn ra khơi là phải cập bến một hòn đảo nào đó. Hạnh phúc không phải là đích đến mà là con đường đi đến. Chỉ cần trên đường đi, người ta giỏi tay lái để chèo chống, người ta được thỏa mắt ngắm biển trời bao la cho thỏa cái ước nguyện được một lần giong buồn ra khơi cũng đáng tự hào lắm rồi. Nhưng có một đặc điểm chung của đám đông là nó cũng rất dễ đổi hướng, thay đổi và hay quên. Nên cứ hãy làm lơ, xem đám đông như không tồn tại và làm những gì mà bản thân mong muốn. Hãy trở về với chính mình, lắng nghe, yêu thương, nâng niu, trân trọng bản thân. Chẳng có ai chăm lo và yêu thương bản thân ta như chính ta cả. Đó cũng là câu mình nhớ mãi khi sống ở Làng Mai. Có một Thầy bảo mình "Nhiệm vụ duy nhất của con là làm cho chính con được hạnh phúc".

Yêu thương không điều kiện

Khi đã quyết yêu thường ai đó bạn có hai mức độ:

+ Anh yêu Em

...nếu Em biết nấu ăn ngon

....nếu Em xinh đẹp

...nếu Em tốt bụng

...nếu Em giỏi giang

...nếu Em tâm lý

...nếu Em nhạy cảm

...nếu Em chung thủy....

Nếu khi tình yêu có điều kiện như thế xảy ra, thì khi đó cũng nên đặt lại các câu hỏi tương tự:

Anh sẽ bỏ em

....nếu Em không còn xinh đẹp

...nếu Em không còn tốt bụng

...nếu Em không còn giỏi giang

...nếu Em không còn tâm lý

...nếu Em không còn nhạy cảm

...nếu Em không còn chung thủy....

Còn nếu tình yêu của bạn là tình yêu vô điều kiện, thì nó sẽ là:

Anh yêu em

....cho dù Em không còn xinh đẹp nữa

... cho dù Em không còn tốt bụng nữa

... cho dù Em không còn giỏi giang nữa

... cho dù Em không còn tâm lý nữa

... cho dù Em không còn nhạy cảm nữa

... cho dù Em không còn chung thủy nữa

....

  

Vì vậy, chỉ cần tự đặt các câu hỏi đó rồi can đảm trả lời nó hay để các sóng gió trong thực tế thử thách sẽ biết tình yêu của bạn thuộc loại nào. Người ta thường né tránh trả lời các câu hỏi này, để rồi đến khi kết quả không như ý mình lại trở nên hụt hẩng. Còn nếu bạn thực sự có ai đó dám yêu bạn vô điều kiện, hãy hết sức nâng niu họ, và nổ lực để khiến cho cô ấy/anh ấy phải tự hào vì quyết định của mình. Cô ấy/anh ấy đã chấp nhận yêu bạn vô điều kiện nhưng điều đó chỉ có nghĩa bạn lại phải cho đi, phấn đấu vô điều kiện vì cô ấy/anh ấy và ngược lại. Đó là sự hợp lý trong cái tưởng chừng như rất vô lý. Nếu đạt đến trạng thái đó, bạn sẽ cảm nhận được một tình yêu sâu đậm, sâu sắc, tự do. Đó là một quá trình không ngừng phấn đấu chứ không đơn giản là một trạng thái hai cực Có hay Không.